Woensdag, tien uur. Mevrouw Bakker legt een getypte brief op je bureau. Haar moeder is drie weken geleden in Deventer overleden en heeft een testament waarin zij en haar broer Erik de enige erfgenamen zijn. De brief is gedateerd en onderaan met de hand ondertekend. Er staat in dat de gouden armband, de staande klok en de Toyota voor de buurvrouw, Sanne de Groot, zijn. "De armband en de klok gun ik haar wel," zegt mevrouw Bakker, "maar Erik zegt dat een getypt briefje niets waard is." Of Erik daar echt werk van gaat maken, weet zij niet.

Wat zeg je als eerste tegen haar?

1. Dat Erik gelijk heeft, want een codicil moet met de hand geschreven zijn0%
2. Dat de brief voor armband en klok geldt, tot een erfgenaam hem vernietigt (het goede antwoord)75%
3. Dat armband en klok naar Sanne gaan en de Toyota in de verdeling valt25%

Een codicil moet geheel met de hand geschreven, gedagtekend en ondertekend zijn, en kan alleen legaten bevatten van kleren, lijfsieraden, bepaalde inboedelzaken en bepaalde boeken. Deze brief is getypt, maar dat maakt hem niet nietig: het niet naleven van zo'n vormvereiste maakt de uiterste wil vernietigbaar. Nietig is hij pas als de handtekening van de erflater ontbreekt, en die staat er. Voor de armband en de klok geldt de brief dus, totdat een erfgenaam zoals Erik de vernietiging inroept; doet hij dat, dan vallen ze terug in de nalatenschap. Erik heeft daarmee half gelijk: het briefje is niet waardeloos, wel kwetsbaar. Wie zonder meer zegt dat armband en klok naar Sanne gaan, vergeet dat Erik dat nog kan tegenhouden. De Toyota valt buiten wat een codicil kan regelen; daarvoor is een testament bij de notaris nodig, en die beschikking helpt Sanne niet.

Stilzitten laat de brief staan: wil Erik ervan af, dan moet hij de vernietiging zelf inroepen. Een grijs punt is de kwalificatie. Je kunt een getypte, ondertekende brief ook zien als een testament dat nooit bij een notaris in bewaring is gegeven, en zo'n uiterste wil is nietig. Omdat armband en klok binnen de codicilgoederen vallen, ligt de lezing als codicil voor die twee het meest voor de hand; voor de Toyota ligt nietigheid voor de hand, omdat die alleen bij notariële akte kon worden vermaakt. De Hoge Raad heeft een beroep op vernietigbaarheid wegens een ontbrekend jaartal in een notarieel testament als misbruik van bevoegdheid aangemerkt, omdat vaststond wanneer het testament was gemaakt. Bij een getypte tekst, waar juist de vraag is of die van moeder zelf komt, ligt zo'n redding minder voor de hand. Willen Erik en zijn zus Sanne de Toyota toch geven, dan is dat hun eigen schenking, met de gevolgen voor de schenkbelasting.

Vraag bij een vormfout eerst of die nietig of vernietigbaar maakt, en wie het wil inroepen.

Artikel 4:97 BW; artikel 4:109 lid 1, lid 2 en lid 4 BW