Dinsdagmiddag, twee uur. Anouk Visser zit aan je bureau met het testament van haar moeder, die vorige maand in Amersfoort is overleden. Moeder was weduwe en heeft Anouk tot enige erfgenaam benoemd; haar broer Martijn is onterfd. Er is een koophuis zonder hypotheek en ongeveer € 90.000 aan spaargeld. Anouk wil het huis verkopen en alles voor de kerst afronden. Martijn heeft al twaalf jaar geen contact met de familie. "Hij woont ergens bij Porto," zegt ze, "maar een adres heb ik niet." Of hij iets van het geld wil hebben, weet niemand.

Wat raad je haar als eerste aan?

1. Dat ze Martijn schriftelijk een redelijke termijn stelt voor zijn legitieme (het goede antwoord)
2. Dat ze een kwart van de nalatenschap vijf jaar lang apart zet voor Martijn
3. Dat ze eerst het huis verkoopt en Martijn daarna over de erfenis inlicht

Een onterfd kind kan aanspraak maken op zijn legitieme portie: een geldvordering op de nalatenschap ter grootte van de helft van zijn wettelijk erfdeel. Die aanspraak vervalt als hij niet binnen een redelijke termijn die een belanghebbende hem stelt, en uiterlijk vijf jaar na het overlijden, verklaart dat hij zijn legitieme wil ontvangen. Zonder termijnbrief hangt de vordering van Martijn dus vijf jaar boven de afwikkeling, en Anouk kan die onzekerheid zelf inkorten. Een deel apart zetten mag, maar de wet verplicht er niet toe en het houdt het geld vijf jaar vast, terwijl de omvang van de legitieme ook nog afhangt van eventuele giften. Eerst verkopen en Martijn later inlichten is het slechtste van beide: zolang niemand hem een termijn stelt, loopt alleen de vijfjaarstermijn. Wat redelijk is, zegt de wet niet; het hof Den Bosch vond in 2022 drie maanden in het algemeen ruim voldoende.

Een termijn gaat pas lopen als de brief Martijn bereikt; een brief naar een oud adres of naar familie doet niets. Zijn adres achterhalen hoort dus bij de eerste stap. Zet in de brief dat moeder is overleden, dat hij is onterfd, binnen welke termijn hij moet verklaren en wat het gevolg is als hij dat niet doet. Vraagt hij gegevens over de omvang van de nalatenschap, geef die dan: als legitimaris die geen erfgenaam is heeft hij recht op inzage in de stukken die hij voor de berekening nodig heeft. Een termijn die loopt terwijl die informatie wordt achtergehouden, loopt het risico onredelijk te worden gevonden. De verkoop van het huis hoeft op de termijn niet te wachten; Martijn is geen erfgenaam en hoeft niet mee te tekenen.

Stel een onterfd kind zelf een termijn, anders bepaalt hij vijf jaar lang het tempo.

Artikel 4:85 lid 1 BW; artikel 4:78 lid 1 BW